ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳဆိုင္ရာ ရွဳေထာင့္အမ်ိဳးမ်ိဳး

ေဘာဂေဗဒပညာရွင္ေတြက ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳဆိုင္ရာ ရွဳေထာင့္ (Dimensions) မ်ားစြာကို ခြဲျခားသတ္မွတ္ျပီး၊ ဒီရွဳေထာင့္ေတြနဲ႕ က်ားမကြဲျပားမွဳ (gender)၊ သဘာ၀ပတ္၀န္းက်င္ (environment) တို႕အၾကားက ဆက္ႏြယ္မွဳေတြကို ေလ့လာဆန္းစစ္ခဲ့ၾကပါတယ္။ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳဆိုင္ရာ ရွဳေထာင့္မ်ိဳးစံုကို စီးပြားေရးစြမ္းရည္ (economic capabilities)၊ လူသားစြမ္းရည္ (human capabilities)၊ ႏိုင္ငံေရးစြမ္းရည္ (political capabilities)၊ လူမွဳ-ယဥ္ေက်းမွဳစြမ္းရည္ (socio-cultural capabilities) နဲ႕ ကာကြယ္ ေစာင့္ေရွာက္ေရးစြမ္းရည္ (protective capabilities) ဆိုျပီး ငါးမ်ိဳး ခြဲျခားသတ္မွတ္ၾကပါတယ္။



စီးပြားေရးစြမ္းရည္ ဆိုတာ ၀င္ေငြရရွိမွဳ၊ စားသံုးမွဳနဲ႕ ဥစၥာပစၥည္းပိုင္ဆိုင္မွဳ စတာေတြကို ဖန္တီးႏိုင္တဲ့ စြမ္းရည္နဲ႕ သက္ဆိုင္ပါတယ္။ လူသားေတြဆီမွာ စီးပြားေရးစြမ္းရည္ေတြရွိျခင္းဟာ အစားအစာ ဖူလံုေရး၊ ရုပ္၀တၳဳပစၥည္း တိုးပြားေရးနဲ႕ လူေနမွဳအဆင့္အတန္းျမင့္မားေရး တို႕အတြက္ အဓိကက်ပါတယ္။ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးသူေတြဟာ ဘ႑ာေရးအရင္းအျမစ္ (ေခ်းေငြရရွိသံုးစြဲႏိုင္မွဳႏွင့္ အလုပ္အကိုင္အခြင့္အလမ္း စသည္မ်ား) နဲ႕ သဘာ၀သယံဇာတ အရင္းအျမစ္ (ေျမယာ၊ သစ္ေတာ၊ ေရခ်ိဳေရငန္ ငါးဖမ္းမွဳ စသည္မ်ား) ကို အသံုးျပဳႏိုင္တဲ့ အခြင့္အလမ္းေတြ ရွိလာမွသာ ဆင္းရဲတြင္းကေန လြတ္ေျမာက္ လာႏိုင္မွာ ျဖစ္ပါတယ္။

လူသားစြမ္းရည္ ဆိုတာကေတာ့ က်န္းမာေရး၊ ပညာေရး၊ အာဟာရျပည့္၀ေရး၊ သန္႕ရွင္းေသာ ေရနဲ႕ အမိုးအကာ ရရွိေရး စတာေတြနဲ႕ သက္ဆိုင္ပါတယ္။ ဒီအရာေတြဟာ လူသားေတြရဲ႕ ဘ၀ တိုးတက္ျမင့္မားေရးအတြက္ အေရးၾကီးတဲ့ အရာေတြ ျဖစ္ပါတယ္။ ေရာဂါဘယနဲ႕ စာတတ္ေျမာက္မွဳ မရွိျခင္းဟာ ထုတ္လုပ္မွဳ လုပ္အားကို က်ဆင္းေစႏိုင္ျပီး၊ စီးပြားေရးစြမ္းရည္နဲ႕ အျခားစြမ္းရည္မ်ားကို ထိခိုက္ေစႏိုင္ပါတယ္။ လူသားေတြဆီမွာ စာအေရးအဖတ္စြမ္းရည္ေတြ ရွိျခင္းအားျဖင့္ အမ်ားနဲ႕ ဆက္ဆံေရးကို တိုးတက္ေစျပီး၊ လူမွဳေရးပါ၀င္ပတ္သက္မွဳနဲ႕ ႏိုင္ငံေရးပါ၀င္ပတ္သက္မွဳ အခန္းက႑ကို ျမွင့္တင္ေပးႏိုင္ပါတယ္။ ပညာေရး (အထူးသျဖင့္ အမ်ိဳးသမီးမ်ားရဲ႕ ပညာေရး) အဆင့္အတန္း ျမင့္မားလာမွဳဟာ ေအအိုင္ဒီအက္စ္ေရာဂါ ကူးစက္ျပန္႕ပြားမွဳ တိုက္ဖ်က္ေရး၊ သားဆက္ျခားေရး စတဲ့ ဖြံ႕ျဖိဳးတိုးတက္ေရး စီမံခ်က္ေတြ ထိေရာက္ေရးကို အေထာက္အကူျပဳတဲ့အတြက္ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳ ေလွ်ာ့ခ်ႏိုင္ေရးအတြက္ အသံုး၀င္လွပါတယ္။

ႏိုင္ငံေရးစြမ္းရည္ ဆိုတာမွာေတာ့ လူ႕အခြင့္အေရး၊ ႏိုင္ငံေရးလြတ္လပ္ခြင့္ စတာေတြနဲ႕ ပတ္သက္ပါတယ္။ အေျခခံ ႏိုင္ငံေရးလြတ္လပ္ခြင့္မ်ားကို ႏိုင္ငံေတာ္အစိုးရက ခ်ိဳးေဖာက္ျခင္းဟာ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳ ျဖစ္ရျခင္းရဲ႕ အဓိကအေၾကာင္းရင္း တခုပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ စစ္တပ္၊ ရဲတပ္ဖြဲ႕၀င္ေတြနဲ႕ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးတာ၀န္ရွိသူေတြက မတရားမွဳေတြ၊ လူအခြင့္အေရးခ်ိဳးေဖာက္မွဳေတြ ျပဳလုပ္ျခင္းဟာ အမ်ားျပည္သူေတြရဲ႕ အေၾကာက္တရားကို တိုးျမင့္ေစျပီး၊ လူ႕ဂုဏ္သိကၡာနဲ႕ မိမိကုိယ္ကို ယံုၾကည္ခ်က္ကို ထိခိုက္က်ဆင္းေစပါတယ္။ ႏိုင္ငံေရးအရ ဖိႏွိပ္မွဳဟာ အျခားလူမွဳေရး စြမ္းရည္၊ ကာကြယ္ ေစာင့္ေရွာက္ေရးစြမ္းရည္ေတြ အေပၚမွာပါ ဆိုးက်ိဳးသက္ေရာက္ေစႏိုင္ပါတယ္။

လူမွဳ-ယဥ္ေက်းမွဳစြမ္းရည္ေတြကေတာ့ လူ႕အဖြဲ႕အစည္းအတြင္းမွာ တန္ဖိုးရွိတဲ့ အဖြဲ႕၀င္အျဖစ္ ပါ၀င္ပတ္သက္ႏိုင္တဲ့ စြမ္းရည္ေတြ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီစြမ္းရည္ေတြမွာ လူမွဳအဆင့္အတန္း၊ လူ႕ဂုဏ္သိကၡာနဲ႕ သက္ဆိုင္ရာ လူ႕အဖြဲ႕အစည္းအလိုက္ တန္ဖိုးထားတဲ့ စံခ်ိန္စံညႊန္းေတြ ပါ၀င္ပါတယ္။ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳ ဆိုင္ရာ ေလ့လာဆန္းစစ္ခ်က္မ်ားအရ ပထ၀ီ၀င္အေနအထား အားနည္းခ်က္ေတြနဲ႕ လူမွဳအသိုင္းအ၀ိုင္းမွ ဖယ္ရွားခံထားရျခင္းဟာ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳ ျဖစ္ေစႏိုင္တဲ့ အေၾကာင္းတရားေတြ ျဖစ္ပါတယ္။

ကာကြယ္ေစာင့္ေရွာက္ေရး စြမ္းရည္ေတြကေတာ့ စီးပြားေရးနဲ႕ အျခား external shocks မ်ားကို လူသားေတြက ခံႏိုင္ရည္ရွိရွိ ေတာင့္ခံႏိုင္တဲ့ စြမ္းရည္ေတြ ျဖစ္ပါတယ္။ ကာကြယ္ေစာင့္ေရွာက္ေရး စြမ္းရည္ေတြဟာ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳကို ကာကြယ္ေရးအတြက္ အေရးၾကီးပါတယ္။ လံုျခံဳမွဳမရွိျခင္းဟာ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳ ေလွ်ာ့ခ်ႏိုင္ေရးကို အတားအဆီးျဖစ္ေစပါတယ္။ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးသူေတြအတြက္ ငတ္မြတ္ေခါင္းပါးမွဳ၊ စား၀တ္ေနေရးမေျပလည္မွဳ၊ မွဳခင္းထူေျပာမွဳ၊ စစ္မက္ျဖစ္ပြားမွဳ စတာေတြဟာ စိုးရိမ္ပူပန္စရာ အေျခအေနေတြပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ သဘာ၀ေဘးအႏၱရာယ္ေတြ၊ စီးပြားပ်က္ကပ္ေတြနဲ႕ ပဋိပကၡေတြေၾကာင့္ လူအမ်ားက ဆင္းရဲတြင္းထဲကို က်သြားလိုက္၊ ျပန္တက္ရန္ ၾကိဳးစားလိုက္နဲ႕ သံသရာလည္ရင္း ရုန္းကန္လွဳပ္ရွားေနၾကရပါတယ္။

ကြဲျပားျခားနားတဲ့ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳဆိုင္ရာ ရွဳေထာင့္ေတြဟာ တခုနဲ႕တခု အျပန္အလွန္ ဆက္စပ္ေန ၾကသလို က်ားမကြဲျပားမွဳနဲ႕ သဘာ၀ပတ္၀န္းက်င္ ထိန္းသိမ္းေရး စသည္တို႕နဲ႕လဲ ဆက္ႏြယ္ေနပါတယ္။ က်ားမတန္းတူညီမွ်ေရးဟာ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳကို ေလ်ာ့နည္းေစႏိုင္ျပီး၊ သေဘာ၀ပတ္၀န္းက်င္ေရးရာ အခ်က္ေတြကလဲ က်ားမဆက္ဆံေရးအေပၚမွာ သက္ေရာက္မွဳ ရွိေစပါတယ္။ က်ားမတန္းတူညီမွ်ေရးနဲ႕ သဘာ၀ပတ္၀န္းက်င္ ထိန္းသိမ္းေစာင့္ေရွာက္ေရးဟာ ကမၻာ့ဖြံ႕ျဖိဳးတိုးတက္ေရးဆိုင္ရာ အေရးၾကီး ရည္မွန္းခ်က္ပန္းတိုင္ေတြလဲ ျဖစ္ပါတယ္။

က်ားမ တန္းတူညီမွ်ျခင္းမရွိမွဳ (Gender inequality) ဟာ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳ ရွဳေထာင့္မ်ိဳးစံုနဲ႕ သက္ဆိုင္ ပါတယ္။ အခ်ိဳ႕ေသာ လူ႕အဖြဲ႕အစည္းေတြရဲ႕ အစဥ္အလာ ဓေလ့ထံုးစံေတြမွာ အမ်ိဳးသားေတြကို ပိုျပီး ဦးစားေပးမွဳနဲ႕ အမ်ိဳးသမီးေတြကို ခြဲျခားဆက္ဆံမွဳေတြ အျမစ္တြယ္ေန တတ္ပါတယ္။ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳ ျဖစ္ပြားေစေသာ အေၾကာင္းတရားေတြဟာ အမ်ိဳးသားေတြနဲ႕ အမ်ိဳးသမီးေတြကို ကြဲျပားစြာ သက္ေရာက္မွဳ ရွိေစျပီး၊ အမ်ိဳးသမီးေတြ အေပၚမွာ ပိုမို ထိခိုက္ေစပါတယ္။ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးတဲ့ မိသားစုေတြရဲ႕ စားေသာက္ကုန္၊ လူသံုးကုန္သံုးစြဲႏိုင္မွဳ အခ်ိဳးအစားဟာ အမ်ိဳးသမီးေတြ အတြက္ ပိုမိုေလ်ာ့နည္းပါတယ္။ ဓေလ့ထံုးစံအရ စားေသာက္ဖြယ္ရာေတြကို အမ်ိဳးသားကို ပိုမိုဦးစားေပးတာ၊ သမီးမိန္းကေလးကို ေက်ာင္းႏွုတ္ျပီး သားေယာက်္ားေလးကို ေက်ာင္းဆက္ထား တာေတြလဲ ရွိတတ္ပါတယ္။

အမ်ိဳးသမီးေတြဟာ အိမ္ေထာင္ဘက္အမ်ိဳးသားေတြ၊ ဖခင္ေတြ၊ အစ္ကို-ေမာင္ေတြရဲ႕ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳ ေနာက္ဆက္တြဲ အိမ္တြင္းအၾကမ္းဖက္မွဳ သားေကာင္ဘ၀ကိုလဲ အလြယ္တကူ က်ေရာက္တတ္ ပါေသးတယ္။ အခ်ိဳ႕လူ႕အဖြဲ႕အစည္းေတြမွာဆိုရင္ အမ်ိဳးသမီးေတြရဲ႕ စာတတ္ေျမာက္မွဳ ရာခိုင္ႏွုန္းက အမ်ိဳးသားေတြထက္ ပိုမိုနည္းပါးျပီး၊ ႏိုင္ငံေရးအရ၊ လူမွဳေရးအရ ႏွိမ့္ခ်ဆက္ဆံ ခံရတာေတြလဲ ရွိပါတယ္။ ေယဘုယ်အားျဖင့္ အမ်ိဳးသမီးေတြရဲ႕ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳကို ေက်ာ္လႊားႏိုင္ေသာ စြမ္းရည္ေတြဟာ အမ်ိဳးသားေတြထက္ ပိုမိုနည္းပါးေလ့ရွိတာေၾကာင့္ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳရဲ႕ ဆိုးက်ိဳးေတြကို အမ်ိဳးသမီးေတြက ပိုမိုခံရေလ့ရွိပါတယ္။

တကယ္ေတာ့ အမ်ိဳးသမီးေတြဟာ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးတဲ့ အိမ္ေထာင္စုေတြရဲ႕ အသက္ရွင္ရပ္တည္ ေနထိုင္ေရးနဲ႕ အေျခခံ လူသားစြမ္းရည္ တိုးျမင့္လာေရးတို႕အတြက္ အေရးပါသူမ်ား ျဖစ္ပါတယ္။ အမ်ိဳးသမီးေတြရဲ႕ ၀င္ေငြရရွိႏိုင္မွဳ အခြင့္အလမ္းေတြ နည္းပါးျခင္းဟာ မိသားစု၀င္ေငြကို နည္းပါးေစသလို၊ တိုင္းျပည္ရဲ႕ စီးပြားေရးတိုးတက္မွဳကိုလဲ ထိခိုက္ေစႏိုင္ပါတယ္။ တိုင္းျပည္ရဲ႕ လူ႕စြမ္းအားေတြကို အျပည့္အ၀ အသံုးခ်ႏိုင္မွဳ ေလ်ာ့က်ေစပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ က်ားမ တန္းတူညီမွ်ျခင္း မရွိမွဳဟာ အမ်ိဳးသမီးေတြရဲ႕ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳအျပင္၊ တိုင္းျပည္တခုလံုးရဲ႕ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳကို ျဖစ္ေစတဲ့ အေၾကာင္းတရားတခုပဲ ျဖစ္ပါတယ္။

သဘာ၀ပတ္၀န္းက်င္ေရးရာေတြကလဲ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳနဲ႕ ဆက္ႏြယ္ေနပါတယ္။ သဘာ၀သယံဇာတ အရင္းအျမစ္မ်ားကို ထိထိေရာက္ေရာက္သံုးစြဲႏိုင္ေရးဟာ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးတဲ့ မိသားစုမ်ားရဲ႕ အသက္ရွင္ ရပ္တည္ေရးကို သက္ေရာက္မွဳရွိေစပါတယ္။ သဘာ၀ပတ္၀န္းက်င္နဲ႕ ပတ္သက္တဲ့ က်န္းမာေရးဆိုင္ရာ အႏၱရာယ္ေတြကလဲ လူသားေတြအေပၚ က်ေရာက္ေစတတ္ပါတယ္။ ေက်းလက္ေဒသေတြမွာ ေျမဆီလႊာ ေျခာက္ခန္းမွဳ၊ သစ္ေတာျပဳန္းတီးမွဳနဲ႕ သားငါးရွားပါးမွဳေတြဟာ လူသားေတြရဲ႕ အသက္ရွင္ ရပ္တည္ေရးကို တစထက္တစ ျခိမ္းေခ်ာက္လာပါတယ္။

သန္႕ရွင္းေသာေရ မရရွိမွဳေၾကာင့္လဲ ၀မ္းပ်က္၀မ္းေလွ်ာေရာဂါဆိုးေတြ က်ေရာက္ေစႏိုင္ပါတယ္။ စိုက္ပ်ိဳးထြန္ယက္ေရး အတြက္ ေကာင္းမြန္တဲ့ လယ္ယာေျမနဲ႕ သန္႕ရွင္းေသာေရ ရရွိေရးဟာ လူမွဳေရးနဲ႕ ႏိုင္ငံေရး မတည္ျငိမ္မွဳေတြနဲ႕ ေဒသတြင္း ပဋိပကၡေတြကိုပါ ျဖစ္ပြားေစတတ္တဲ့အတြက္ သဘာ၀ အရင္းအျမစ္ေတြကို ေရရွည္ခံေအာင္ စနစ္တက် အသံုးျပဳႏိုင္မယ့္ နည္းလမ္းေတြကို အမ်ိဳးသားေရး လုပ္ငန္းေဆာင္တာေတြအေနနဲ႕ ပညာေပးျဖန္႕ျဖဴးဖို႕ လိုအပ္ပါတယ္။

သဘာ၀ေဘးအႏၱရာယ္ဆိုးေတြျဖစ္တဲ့ ေရၾကီးျခင္း၊ ေလမုန္တိုင္းတိုက္ခတ္ျခင္း၊ ရာသီဥတု ေျပာင္းလဲ ေဖာက္ျပန္ျခင္း စတာေတြကလဲ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳကို ျဖစ္ပြားေစတတ္တဲ့ အေၾကာင္းတရားေတြပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးတဲ့ ႏိုင္ငံေတြမွာ ဒီလိုသဘာ၀ ေဘးအႏၱရာယ္ဆိုးေတြ ျဖစ္ပြားလာခဲ့ ပိုျပီး ဆံုးရွံဳးမွဳ မ်ားတတ္ပါတယ္။ အေရးေပၚကယ္ဆယ္ေရး လုပ္ငန္းေဆာင္တာမ်ားကို မကၽြမ္းက်င္မွဳ၊ ကယ္ဆယ္ေရး ေထာက္ကူကိရိယာမ်ားနဲ႕ လူ႕စြမ္းအား မလံုေလာက္မွဳ၊ ႏိုင္ငံေရးမတည္ျငိမ္မွဳ၊ လာဘ္စားမွဳ၊ အလြဲသံုးစားျပဳမွဳ စတာေတြဟာ လူအမ်ားကို ဆင္းရဲတြင္းထဲကို နက္သထက္နက္ေအာင္ တြန္းပို႕ေပးတတ္ပါတယ္။

နိဂံုးခ်ဳပ္ဆိုရရင္ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳဆိုတာ စီမံကိန္းေတြကို သက္ဆိုင္ရာ ႏိုင္ငံအစိုးရေတြက ခ်မွတ္ အေကာင္အထည္ ေဖာ္ေဆာင္ရံုနဲ႕တင္ တိုက္ဖ်က္ႏိုင္တဲ့ အရာမဟုတ္ပါဘူး။ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳကို အန္တုႏိုင္ဖို႕အတြက္ စီးပြားေရးစြမ္းရည္၊ ႏိုင္ငံေရးစြမ္းရည္၊ လူမွဳ-ယဥ္ေက်းမွဳစြမ္းရည္၊ လူသားစြမ္းရည္နဲ႕ ကာကြယ္ေစာင့္ေရွာက္ေရး စြမ္းရည္ စတဲ့ ရွဳေထာင့္စံု စြမ္းရည္ေတြ လူ႕အဖြဲ႕အစည္းမွာ ရွင္သန္ေပၚထြက္လာဖို႕ လိုအပ္ပါတယ္။ ဒါတင္မကပဲ က်ားမ တန္းတူညီမွ်မွဳနဲ႕ သဘာ၀ပတ္၀န္းက်င္ကို စည္းကမ္းနည္းလမ္းတက် အသံုးျပဳႏိုင္မွဳဟာလဲ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳ ေလွ်ာ့ခ်ႏိုင္ေရးအတြက္ အေရးၾကီးလွပါေၾကာင္း ေရးသားတင္ျပအပ္ပါတယ္။

ခင္မမမ်ိဳး (၆၊ ၆၊ ၂၀၁၁)

ရည္ညႊန္းကိုးကား။ ။

Allen, T. & Thomas, A. (eds.) (2000) Poverty and Development into the 21st century, Oxford University Press, Oxford
OECD (1998) DAC Source Book on Concepts and Approaches Linked to Gender Equality, OECD publications, Paris
OECD (2001) Poverty reduction: International Development, OECD publications, Paris

ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳ ျဖစ္ပြားေစေသာ အေၾကာင္းရင္းမ်ား

ေကာင္းက်ိဳး၊ ဆိုးက်ိဳးစတဲ့ အက်ိဳးတရားေတြရဲ႕ ေနာက္ကြယ္မွာ ျဖစ္ပြားရတဲ့ အေၾကာင္းတရားေတြ ရွိပါတယ္။ စစ္ပြဲနဲ႕ ပဋိပကၡေတြ အဆံုးသတ္ႏိုင္ဖို႕ ျဖစ္ပြားေစခဲ့တဲ့ အေၾကာင္းရင္းေတြကို ျပန္လည္ရွာေဖြျပီး၊ သင့္ေလ်ာ္တဲ့ မဟာဗ်ဴဟာ အခင္းအက်င္းေတြ၊ ညွိႏိွဳင္းမွဳေတြကို ပဋိပကၡထဲမွာ ပါ၀င္ပတ္သက္တဲ့ ဘက္ေပါင္းစံုက ျပဳလုပ္ႏိုင္မွသာ ျငိမ္းခ်မ္းေရးကို ေဆာင္က်ဥ္းေပးႏိုင္မွာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဘက္တဘက္ထဲက ျငိမ္းခ်မ္းေရးကို လိုလားေတာင္းဆိုရံုနဲ႕ ျငိမ္းခ်မ္းေရးရလာမွာ မဟုတ္ပါဘူး။ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳေလွ်ာ့ခ်ေရးမွာလဲ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳကို ျဖစ္ပြားေစခဲ့တဲ့ အေၾကာင္းရင္းေတြကို ကနဦး ရွာေဖြေဖာ္ထုတ္ႏိုင္မွသာ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးသူေတြအတြက္ အက်ိဳးေက်းဇူး ရွိလာမွာ ျဖစ္ပါတယ္။



ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳ ျဖစ္ပြားေစေသာ အေၾကာင္းတရားေတြဟာ ရာသီဥတု အေျခအေန၊ ပထ၀ီ၀င္ အေနအထား စတာေတြန႕ ဆက္စပ္သလို ေကာင္းမြန္ေသာ အုပ္ခ်ဳပ္ေရး (good governance) အရည္အေသြး မျပည့္မီွမွဳေၾကာင့္လဲ ျဖစ္ပြားႏိုင္ပါတယ္။ လာဘ္ေပးလာဘ္ယူမွဳေတြ၊ အာဏာအလြဲ သံုးစားျပဳမွဳေတြ၊ ေစ်းကြက္ကို အစိုးရဌာနဆိုင္ရာ တာ၀န္ရွိသူမ်ားနဲ႕ နီးစပ္သူမ်ားကသာ ထိန္းခ်ဳပ္ထားမွဳေတြ၊ လူ႕အခြင့္အေရးခ်ိဳးေဖာက္မွဳေတြ၊ အရပ္ဘက္လူ႕အဖြဲ႕အစည္း အားနည္းမွဳေတြနဲ႕ ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲေရး လုပ္ဖို႕အတြက္ အုပ္ခ်ဳပ္တဲ့ အစိုးရနဲ႕ ႏိုင္ငံေရးသမားေတြက ဆႏၵမရွိမွဳေတြဟာ ေကာင္းမြန္ေသာ အုပ္ခ်ဳပ္ေရး အားနည္းေနတဲ့ လကၡဏာေတြပါပဲ။

ဒီလို ဆိုးရြားေသာ အုပ္ခ်ဳပ္ေရး (bad governance) လကၡဏာရပ္ေတြဟာ ေရရွည္ခံ ဖြံ႕ျဖိဳးတိုးတက္ေရးနဲ႕ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳ ေလွ်ာ့ခ်ေရးအတြက္ အတားအဆီးေတြ ျဖစ္လာတတ္ပါတယ္။ က်ားမခြဲျခားမွဳ၊ လူဦးေရအဆမတန္ တိုးပြားမွဳနဲ႕ သဘာ၀ပတ္၀န္းက်င္ ျပႆနာေတြကလဲ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳကို ျဖစ္ပြားေစတဲ့ အေၾကာင္းတရားေတြ ျဖစ္သလို၊ လူငယ္လူရြယ္ေတြနဲ႕ ကေလးသူငယ္ေတြမွာ အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီ၊ ေအအိုင္ဒီအက္စ္ ေရာဂါဆိုး ပ်ံ႕ပြားခံစားရျခင္း စတဲ့ က်န္းမာေရး ျပႆနာေတြကလဲ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳ ျဖစ္ပြားေစတဲ့ အေၾကာင္းရင္းေတြထဲမွာ အပါအ၀င္ ျဖစ္ပါတယ္။

ဖြံ႕ျဖိဳးတိုးတက္ေရးဆိုင္ရာ ေလ့လာသူပညာရွင္မ်ားက ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳ ျဖစ္ပြားေစေသာ အေၾကာင္းရင္းမ်ားကို တိုင္းျပည္အဆင့္ အေၾကာင္းရင္းမ်ား၊ လူ႕အဖြဲ႕အစည္း အဆင့္ အေၾကာင္းရင္းမ်ားနဲ႕ အိမ္ေထာင္စုအဆင့္ အေၾကာင္းရင္းမ်ားဆိုျပီး၊ အေၾကာင္းရင္း (၃) မ်ိဳး ခြဲျခားသတ္မွတ္ခဲ့ၾကပါတယ္။ တိုင္းျပည္အဆင့္မွာ တႏိုင္ငံလံုးအတိုင္းအတာအေနနဲ႕ သက္ေရာက္မွဳ ရွိေစတဲ့ အေၾကာင္းရင္းေတြ ပါ၀င္ပါတယ္။ ရာသီဦတု ဆိုးရြားမွဳ၊ မိုးေခါင္ေရရွားမွဳ၊ ျမစ္ေခ်ာင္းအင္းအိုင္ရွားပါးမွဳ၊ လယ္ယာကိုင္းက်ြန္း စိုက္ပ်ိဳးထြန္ယက္ျခင္းမ်ား ျဖစ္ထြန္းေအာင္ျမင္ႏိုင္မည့္ ေျမယာရွားပါးမွဳ စတဲ့ သဘာ၀ အေၾကာင္းတရားေတြဟာ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳကို ျဖစ္ပြားေစပါတယ္။ ေ၀းလံေခါင္ဖ်ားတဲ့ ေဒသေတြမွာရွိတဲ့ စိုက္ပ်ိဳးထုတ္လုပ္သူမ်ားဟာ သူတို႕ရဲ႕ ထြက္ကုန္ေတြ ေစ်းေပါေပါနဲ႕ တန္ဖိုးျဖတ္ခံရေပမယ့္ လူသံုးကုန္၊ စားေသာက္ကုန္ေတြကို ျပန္လည္၀ယ္ယူတဲ့ အခါမွာေတာ့ သယ္ယူပို႕ေဆာင္ေရး စရိတ္ေတြေၾကာင့္ ေစ်းၾကီးၾကီးေပးျပီး ၀ယ္ယူၾကရပါတယ္။ ျပည္သူ႕၀န္ေဆာင္မွဳမ်ား အားနည္းျခင္း၊ လမ္းပန္း ဆက္သြယ္ေရး ဆိုး၀ါးျခင္းနဲ႕ ေစ်းကြက္ဖြံ႕ျဖိဳး တိုးတက္မွဳ မရွိျခင္း စတဲ့ အေၾကာင္းတရားေတြဟာ လူအမ်ားကို ဆင္းရဲတြင္းထဲ ပို႕ေဆာင္ေပးပါတယ္။

အျခားအေရးၾကီးတဲ့ တိုင္းျပည္အဆင့္ အေၾကာင္းရင္းေတြကေတာ့ ပတ္၀န္းက်င္ထိန္းသိမ္းေရး မူ၀ါဒမ်ား ထိထိေရာက္ေရာက္ ခ်မွတ္ေဆာင္ရြက္ျခင္း မရွိမွဳ၊ စီးပြားေရးမတည္ျငိမ္မွဳ၊ ႏိုင္ငံေရး မတည္ျငိမ္မွဳ၊ ေစ်းကြက္ မတည္ျငိမ္မွဳ၊ ပညာရွင္မ်ားရဲ႕ လြတ္လပ္စြာ ထုတ္ေဖာ္ေျပာၾကားခြင့္ ပိတ္ပင္တားဆီးခံရမွဳ၊ စစ္မက္ျဖစ္ပြားမွဳ၊ လူသားလံုျခံဳေရး (Human security) အားနည္းမွဳ၊ တရားစီရင္ေရးဆိုင္ရာ မမွ်တမွဳ စတာေတြပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ ထိေရာက္တဲ့ domestic institutions ေတြနဲ႕ social welfare system မရွိပဲ ေစ်းကြက္စီးပြားေရး အသြင္ကူးေျပာင္းမွဳေတြဟာလဲ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳ ျဖစ္ပြားေစတဲ့ အေၾကာင္းရင္းေတြ ထဲမွာ ပါ၀င္ပါတယ္။ လူမ်ိဳးေရး၊ ဘာသာေရး၊ က်ားမ ခြဲျခားမွဳေတြေၾကာင့္ တန္းတူညီမွ်မွဳ မရွိတာကလဲ poverty gap ေတြ ျဖစ္ပြားေစပါတယ္။

တိုင္းျပည္အဆင့္ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳကို အဆိုးရြားဆံုး ျဖစ္ပြားေစတာကေတာ့ ျပည္တြင္းစစ္ပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ ျပည္တြင္းစစ္ေၾကာင့္ လူအမ်ား ေသေၾကပ်က္စီးမွဳ၊ ရြာမ်ား ဖ်က္ဆီးမီးရွိဳ႕ခံရမွဳ၊ ေရႊ႕ေျပာင္းေနရာ ခ်ထားျခင္း ခံရမွဳ၊ လမ္းပန္းဆက္သြယ္ေရး ျပတ္ေတာက္မွဳ၊ ကုန္စီးဆင္းမွဳ မေခ်ာေမြ႕မွဳ၊ အလုပ္လုပ္ႏိုင္ေသာ လူငယ္လူရြယ္မ်ား စစ္ေျမျပင္မွာ ေရာက္ရွိေနမွဳ၊ ႏိုင္ငံေရး မတည္မျငိမ္ ျဖစ္မွဳ၊ စစ္အသံုးစရိတ္မ်ား ၾကီးမားမွဳ စတာေတြဟာ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳကို ျဖစ္ပြားေစပါတယ္။

လူ႕အဖြဲ႕အစည္းအဆင့္ (community-level) မွာ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳ ျဖစ္ပြားေစတဲ့ အဓိက အေၾကာင္းရင္းကေတာ့ infrastructure နဲ႕ သက္ဆိုင္ပါတယ္။ ကူးသန္းေရာင္း၀ယ္ေရး လမ္းမၾကီးမ်ားႏွင့္ ဆက္သြယ္ေရးေကာင္းမြန္ျခင္း၊ ေဒသတြင္းမွာ ေက်ာင္းမ်ားနဲ႕ ေဆးရံု၊ ေဆးခန္းမ်ား ရွိျခင္း၊ ေျမယာခြဲေ၀မွဳ စနစ္တက်ရွိျခင္း၊ လူ႕စြမ္းအား အရင္းအျမစ္ ဖြံ႕ျဖိဳးျခင္း၊ အလုပ္အကိုင္အခြင့္အလမ္း မ်ားျပားျခင္း၊ လူမွဳကိုယ္စားျပဳမွဳ ရွိျခင္း စတာေတြဟာ Infrastructure Development ရဲ႕ သြင္ျပင္လကၡဏာေတြပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီလိုသြင္ျပင္လကၡဏာေတြ ခ်ိဳ႕တဲ့မွဳဟာ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳ ျဖစ္ပြားေစေသာ အေၾကာင္းရင္းတခုပဲ ျဖစ္ပါတယ္။

လူ႕အဖြဲ႕အစည္းအဆင့္မွာ ေနာက္ထပ္ အေရးပါတဲ့ အေၾကာင္းရင္းကေတာ့ ၂၁ ရာစုကမၻာမွာ က်ယ္ျပန္႕လာတဲ့ လူမွဳကြန္ယက္မ်ား (social networks) နဲ႕ လူမွဳအရင္းအႏွီး (social capital) ပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳ ေလွ်ာ့ခ်ေရးအတြက္ လူမွဳအင္စတီက်ဴးရွင္းမ်ား ေပၚထြက္လာဖို႕ လိုအပ္ပါတယ္။ လူမွဳေရးအဖြဲ႕အစည္းမ်ား၊ လူမွဳကြန္ယက္မ်ား တည္ေထာက္ျခင္းျဖင့္ လူမွဳအရင္းအႏွီး တိုးပြားလာေစျပီး၊ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးသူမ်ားရဲ႕ အေျခခံလိုအပ္ခ်က္မ်ားကို ျဖည့္ဆည္းေပးႏိုင္ပါတယ္။ လူမွဳကြန္ယက္မ်ားနဲ႕ လူမွဳေရးအဖြဲ႕အစည္းမ်ားဟာ လူ႕အဖြဲ႕အစည္း တိုးတက္ေရးအတြက္ အေရးၾကီးတဲ့ အျပန္အလွန္ ယံုၾကည္မွဳ၊ ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္မွဳေတြကို တိုးျမွင့္ေပးႏိုင္တာေၾကာင့္ ဖြံ႕ျဖိဳးေရးလုပ္ငန္း ေဆာင္တာေတြကို အေထာက္အကူျပဳပါတယ္။

အိမ္ေထာင္စု အဆင့္မွာ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳကို ျဖစ္ပြားေစတဲ့ အေၾကာင္းရင္းေတြကေတာ့ အိမ္ေထာင္စုအရြယ္အစား၊ အိမ္ေထာင္စု ဖြဲ႕စည္းမွဳသ႑ာန္၊ ၀င္ေငြ၊ ပညာေရး၊ က်န္းမာေရး အေျခအေနစတာေတြနဲ႕ သက္ဆိုင္ပါတယ္။ သက္ၾကီးရြယ္အိုနဲ႕ ငယ္ရြယ္သူ ကေလးသူငယ္မ်ား အမ်ားစု ပါ၀င္တဲ့ အိမ္ေထာင္စုေတြဟာ အလုပ္လုပ္ႏိုင္ေသာ အသက္အရြယ္ လူအမ်ားစုပါ၀င္တဲ့ အိမ္ေထာင္စုေတြထက္ ပိုျပီး ဆင္းရဲႏြမ္းပါးတတ္ပါတယ္။ လူငယ္မ်ား အိမ္ေထာင္ဦးစီးျပဳတဲ့ အိမ္ေထာင္စုေတြဟာ လူလတ္ပိုင္းမ်ား ဦးစီးတဲ့ အိမ္ေထာင္စုေတြထက္ ပိုျပီး ဆင္းရဲႏြမ္းပါးေလ့ရွိပါတယ္။ မွီခိုသူမ်ားတဲ့ အိမ္ေထာင္စုေတြဟာ အိမ္ရွိလူကုန္ အလုပ္လုပ္ၾကတဲ့ အိမ္ေထာင္စုေတြထက္ ပိုျပီး ဆင္းရဲႏြမ္းပါးေလ့ရွိပါတယ္။

အမ်ိဳးသမီးမ်ား ဦးစီးတဲ့ အိမ္ေထာင္စုေတြဟာလဲ အမ်ိဳးသားမ်ား ဦးစီးတဲ့ အိမ္ေထာင္စုေတြထက္ ပိုျပီး ဆင္းရဲႏြမ္းပါးေလ့ရွိပါတယ္။ အမ်ိဳးသမီးေတြဟာ အိမ္ေထာင္စုရဲ႕ ဘ႑ာေရးစီမံခန္႕ခြဲမွဳေတြနဲ႕ အလုပ္တာ၀န္ ထမ္းေဆာင္မွဳေတြမွာ ၾကိဳးၾကိဳးစားစား လုပ္ေဆာင္တတ္ေလ့ရွိေပမယ့္ က်ားမတန္းတူ ညီမွ်မွဳ မရွိတဲ့ လူ႕အဖြဲ႕အစည္းေတြမွာ ဘ၀ကို ေအာင္ေအာင္ျမင္ျမင္ တည္ေဆာက္ႏိုင္ခြင့္ အခြင့္အလမ္းေတြ ရွားပါးၾကပါတယ္။ ပညာအရည္အခ်င္း ကြာဟမွဳ၊ အိမ္ေထာင္ဘက္အမ်ိဳးသားမ်ားက အလုပ္လုပ္ခြင့္ မေပးမွဳ၊ လုပ္ခလစာ ေလ်ာ့နည္း ရမွဳ၊ ေျမယာပိုင္ဆိုင္မွဳ အခြင့္အလမ္း နည္းပါးမွဳ စတာေတြေၾကာင့္ ဆင္းရဲတြင္းထဲ ေရာက္ေနၾကရတဲ့ အမ်ိဳးသမီးေတြ ကမၻာေပၚမွာ အမ်ားအျပား ရွိပါတယ္။

အိမ္ေထာင္စုအဆင့္ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳကို ျဖစ္ပြားေစတဲ့ အေၾကာင္းရင္းေတြဟာ က်န္းမာေရး၊ ပညာေရး၊ လူေနမွဳ အဆင့္အတန္း စတာေတြနဲ႕လဲ ဆက္စပ္ေနပါတယ္။ အိမ္ေထာင္စု၀င္မ်ားရဲ႕ က်န္းမာေရး ဆိုးရြားမွဳ အေျခအေနဟာ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳကို ျဖစ္ပြားေစႏိုင္ပါတယ္။ ျပည္သူ႕က်န္းမာေရး ေစာင့္ေရွာက္မွဳ အားနည္းတဲ့ ႏိုင္ငံေတြမွာ ဆိုရင္ ေဆးရံု၊ ေဆးခန္းမ်ားနဲ႕ ကြာေ၀းမွဳ (ဥပမာ- နယ္မ်ားမွ ျမိဳ႕သို႕တက္၍ ေဆးကုရျခင္း)၊ အခမဲ့က်န္းမာေရးေစာင့္ေရွာက္မွဳ စနစ္ မရွိမွဳ စတာေတြေၾကာင့္ ေဆးကုသစရိတ္ကုန္က်မွဳနဲ႕ အိမ္ေထာင္စု၀င္ေငြဟာ အခ်ိဳးမညီႏိုင္ပဲ ဆင္းရဲတြင္းထဲ က်ဆင္းသြားၾက ရပါတယ္။

ပညာေရးစနစ္ အားနည္းခ်က္ေၾကာင့္ မလိုအပ္ပဲ ကုန္က်ရတဲ့ ေက်ာင္းလခ၊ ဆရာ-ဆရာမမ်ားကို ပူေဇာ္ခ၊ က်ဴရွင္လခ၊ ေမးခြန္းလိုက္ခ၊ စာေမးပြဲေအာင္ေၾကး၊ ေက်ာင္းခန္း ေရအိုးဖိုး၊ တံျမက္စည္းဖိုး စတာေတြကလဲ အိမ္ေထာင္စုရဲ႕ စား၀တ္ေနေရး အေျခအေနကို ထိခိုက္မွဳေတြ ရွိႏိုင္ပါတယ္။ ကုန္က်စရိတ္မ်ားေၾကာင့္ မိဘမ်ားက ေက်ာင္းမထားႏိုင္ပဲ အလုပ္ၾကမ္းမ်ား လုပ္ခိုင္းရတဲ့ အခါမွာလဲ ကေလးသူငယ္ေတြရဲ႕ ပညာေရးကို ထိခိုက္ေစျပန္ပါတယ္။ တခါ ပညာမတတ္တဲ့အတြက္ အလုပ္အကိုင္ ရွားပါးမွဳ ျပႆနာကို ရင္ဆိုင္ရျပန္ပါတယ္။ ဒီလို အေျခအေနေတြနဲ႕ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳ သံသရာထဲကေန သားစဥ္ေျမးဆက္ ရုန္းမထြက္ႏိုင္တဲ့ အိမ္ေထာင္စုေတြ အမ်ားအျပား ရွိပါတယ္။

အိမ္ေထာင္စု၀င္ေတြရဲ႕ အရက္ေသစာ ေသာက္စားမွဳ၊ မူးယစ္ရမ္းကားမွဳ၊ ေလာင္းကစား ျပဳလုပ္မွဳ၊ အိမ္ေထာင္ေရးေဖာက္ျပန္မွဳ (မိန္းမလိုက္စားမွဳ) စတာေတြကလဲ အိမ္ေထာင္စုအဆင့္ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳ ျဖစ္ပြားေစေသာ အေၾကာင္းရင္းေတြထဲမွာ ပါ၀င္ပါတယ္။ ႏိုင္ငံေရးယံုၾကည္ခ်က္ေၾကာင့္ျဖစ္ေစ၊ ရာဇ၀တ္မွဳခင္းမ်ားေၾကာင့္ ျဖစ္ေစ၊ ေထာင္သြင္းအက်ဥ္းခ်ခံထားရသူမ်ား အိမ္ေထာင္စုထဲမွာ ရွိေနရင္လဲ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳ ျဖစ္ပြားေစပါတယ္။ တရားမ မွဳခင္းမ်ားေၾကာင့္ တရားရံုးမွာ အမွဳရင္ဆိုင္ရမွဳမ်ားလဲ အခ်ိန္နဲ႕ အမွဳအခင္းကုန္က်စရိတ္မ်ားေၾကာင့္ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳ ျဖစ္ေစတတ္ပါတယ္။

နိဂံုးခ်ဳပ္ဆိုရရင္ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳ တိုက္ဖ်က္ေရးဟာ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳ ျဖစ္ပြားေစေသာ အေၾကာင္းရင္းမ်ားကို ခြဲျခားစိတ္ျဖာျပီး၊ ျပင္ဆင္မွဳမ်ား၊ ေရွာင္ၾကဥ္မွဳမ်ား၊ ျပဳျုပင္ေျပာင္းလဲမွဳမ်ား၊ ျဖည့္ဆည္းမွဳမ်ားကို စနစ္တက်ျပဳလုပ္ႏိုင္မွသာ ထိေရာက္ႏိုင္မွာ ျဖစ္တဲ့အတြက္ တိုင္းျပည္အဆင့္ အေၾကာင္းရင္းမ်ား၊ လူ႕အဖြဲ႕အစည္းအဆင့္ အေၾကာင္းရင္းမ်ားနဲ႕ အိမ္ေထာင္စုအဆင့္ အေၾကာင္းရင္းမ်ားကို ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳ ေလွ်ာ့ခ်ေရး မူ၀ါဒမ်ား၊ အရပ္ဘက္လူ႕အဖြဲ႕အစည္း လွဳပ္ရွားမွဳမ်ား၊ လူမွဳကြန္ယက္ခ်ိတ္ဆက္ေရး လွဳပ္ရွားမွဳမ်ား ထည့္သြင္းစဥ္းစားဖို႕ လိုအပ္လွပါေၾကာင္း ေရးသားတင္ျပအပ္ပါတယ္။
ခင္မမမ်ိဳး (၈၊ ၆၊ ၂၀၁၁)


ရည္ညႊန္းကိုးကား။ ။

Haughton, J. & Khandker, S. (2009) Handbook on Poverty and Inequality, World Bank, Washington DC.
UNESCO (2002) Social Capital and Poverty Reduction: Which role for the Civil Society Organizations and the state?, Paris

ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳ ဆိုရာ၀ယ္

ေဘာဂေဗဒပညာရွင္ David Korten က ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳ၊ လူမွဳယွက္ႏြယ္ဆက္စပ္ျခင္း သ႑ာန္မ်ား ပ်က္ယြင္းမွဳနဲ႕ သဘာ၀ပတ္၀န္းက်င္ ပ်က္စီးမွဳ စတာေတြဟာ တကမၻာလံုးက အေလးထားရမယ့္ global threefold human crisis လို႕ အဆိုရွိခဲ့ဖူးပါတယ္။ ဒီအခ်က္သံုးခ်က္ထဲမွာ ပါ၀င္တဲ့ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳဆိုတာကလဲ လူသားတဦးခ်င္းဆီကေန တကမၻာလံုးအတိုင္းအတာအထိ ပ်ံ႕ႏွံ႕ ရိုက္ခတ္ေနတဲ့ သေဘာတရားတခုပဲ ျဖစ္ပါတယ္။



ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳဆိုတာကို ဖြံ႕ျဖိဳးတိုးတက္ေရး ေႏွာင့္ေႏွးျခင္းရဲ႕ လကၡဏာတရပ္အေနနဲ႕ ကမၻာ့ျပည္သူေတြက သတ္မွတ္ထားၾကျပီး၊ ဖြံ႕ျဖိဳးတိုးတက္ေရး ဆိုတာကို ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳ ပေပ်ာက္ေရး၊ ဆင္းရဲတြင္းထဲမွ လူအမ်ားကို ကယ္ထုတ္ေရးလို႕လဲ ရွဳျမင္သံုးသပ္သူေတြ ရွိၾကပါတယ္။ ကမၻာ့ဘဏ္ရဲ႕ ကမၻာ့ဖြံ႕ျဖိဳးတိုးတက္ေရးအစီရင္ခံစာ (၁၉၉၀) မွာ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳ ေလွ်ာ့ခ်ေရးကို စီးပြားေရး ဖြံ႕ျဖိဳးတိုးတက္ေရးရဲ႕ အေျခခံရည္မွန္းခ်က္အျဖစ္ ထည့္သြင္းေဖာ္ျပထားခဲ့ပါတယ္။

ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳ ဆိုတာနဲ႕ပတ္သက္ျပီး ေလ့လာသူပညာရွင္ေတြ၊ ႏိုင္ငံတကာအဖြဲ႕အစည္းေတြ၊ အစိုးရေတြနဲ႕ အစိုးရမဟုတ္ေသာ အဖြဲ႕အစည္းမ်ားစြာက အဓိပၸာယ္ဖြင့္ဆိုခ်က္ေတြ အမ်ားအျပား ဖြင့္ဆိုခဲ့ၾကပါတယ္။ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳဆိုတဲ့ သေဘာတရားဟာလဲ ဒီမိုကေရစီ၊ လူမွဳတရားမွ်တမွဳ၊ ဖြံ႕ျဖိဳးတိုးတက္ေရး စတဲ့ သေဘာတရားေတြလိုပဲ လူမွဳအသိုင္းအ၀ိုင္းကေန ၀ိုင္း၀န္းတည္ေဆာက္ျပီး ေပၚထြက္လာတဲ့ သေဘာတရား (social construct) ျဖစ္တဲ့အတြက္ အဓိပၸာယ္ဖြင့္ဆိုခ်က္ေတြ၊ ျငင္းဆိုခ်က္ေတြ၊ ေျပာင္းလဲမွဳေတြနဲ႕ ျပည့္ႏွက္ေနေလ့ရွိပါတယ္။ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳကို အဓိပၸာယ္ ဖြင့္ဆိုၾကရာမွာ ေယဘုယ်အားျဖင့္ cluster of meanings ေလးခုကို အေျခခံျပီး ဖြင့္ဆိုတတ္ၾကပါတယ္။


ပထမ cluster ကေတာ့ ၀င္ေငြ (income) မွာ အေျခခံပါတယ္။ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳဆိုတာကို ၀င္ေငြနည္းပါးမွဳအေနနဲ႕ ရွဳျမင္ပီး၊ ၀င္ေငြ မည္၍မည္မွ်ထက္ ေလ်ာ့နည္းရခဲ့ရင္ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးတယ္လို႕ တိုင္းတာသတ္မွတ္ၾကပါတယ္။ ဒီလို ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳ အကဲျဖတ္လိုင္း (poverty line) ေတြကို သက္ဆိုင္ရာႏိုင္ငံအလိုက္ သတ္မွတ္ထားျပီး၊ ဒီ အကဲျဖတ္လိုင္း (ဆင္းရဲႏြမ္းပါးေသာ ႏိုင္ငံမ်ားအေပၚ ကမၻာ့ဘဏ္သတ္မွတ္ခ်က္အရ ႏွစ္စဥ္ ၀င္ေငြ အေမရိကန္ေဒၚလာ ၃၇၀) ထက္ ေလ်ာ့နည္းရသူမ်ားဟာ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးသူမ်ားအျဖစ္ သတ္မွတ္ခံရပါတယ္။ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳ အကဲျဖတ္လိုင္းရဲ႕ေအာက္မွာ လူဦးေရရဲ႕ ရာခိုင္ႏွဳန္း မည္၍ မည္မွ် ရွိေနသလဲ ဆိုတာကို တြက္ခ်က္ၾကည့္ျခင္းျဖင့္ ႏိုင္ငံတႏိုင္ငံရဲ႕ ဖြံ႕ျဖိဳးတိုးတက္မွဳ အေျခအေနကို ေလ့လာဆန္းစစ္ႏိုင္ပါတယ္။

ဒုတိယ cluster ကေတာ့ ရုပ္၀တၳဳ ခ်ိဳ႕တဲ့ျခင္း (material deprivation) မွာ အေျခခံပါတယ္။ ၀င္ေငြနည္းပါးမွဳတင္ မကပဲ အမိုးအကာ၊ အ၀တ္အထည္၊ ပရိေဘာဂပစၥည္း၊ ေရဒီယို၊ တီဗြီစတဲ့ ေဖ်ာ္ေျဖေရး စက္ပစၥည္း စတဲ့ ရုပ္၀တၳဳေတြ ခ်ိဳ႕တဲ့မွဳကိုလဲ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳ အေနနဲ႕ ထည့္သြင္းျပီး အဓိပၸာယ္ဖြင့္ဆိုၾကပါတယ္။ က်န္းမာေရး၀န္ေဆာင္မွဳ၊ သက္ၾကီးရြယ္အို ေစာင့္ေရွာက္မွဳ၊ ပညာေရး ၀န္ေဆာင္မွဳ စတာေတြကို ခံစားခြင့္ မရွိတာေတြဟာလဲ ရုပ္၀တၳဳ ခ်ိဳ႕တဲ့ျခင္းပဲ ျဖစ္ပါတယ္။

တတိယ cluster ကေတာ့ ေဘာဂေဗဒပညာရွင္ Amartya Sen မီးေမာင္းထိုးျပထားခဲ့တဲ့ စြမ္းရည္ ခ်ိဳ႕တဲ့ျခင္း (capability deprivation) ပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ လူသားေတြဆီမွာ သူတို႕ကံၾကမၼာကို သူတို႕ကိုယ္တိုင္ ဖန္တီးႏိုင္မယ့္ စြမ္းရည္ေတြရွိလာဖို႕အတြက္ စီးပြားေရး၊ လူမွဳေရးနဲ႕ ႏိုင္ငံေရး လြတ္လပ္ခြင့္ (Economic, Social and Political Freedoms) လိုအပ္ပါတယ္။ ဒီလိုလြတ္လပ္ခြင့္ေတြ အျမစ္တြယ္ရွင္သန္ေနတဲ့ လူမွဳအင္စတီက်ဴးရွင္း (ႏိုင္ငံေတာ္အုပ္ခ်ဳပ္ေရး၊ ေစ်းကြက္၊ ဘ႑ာေရးစနစ္၊ အလုပ္သမားသမဂၢ၊ အရပ္ဘက္လူ႕အဖြဲ႕အစည္း စသည္မ်ား) ဟာ လူတဦးခ်င္းစီရဲ႕ စြမ္းရည္၊ အခြင့္အလမ္းနဲ႕ ေရြးခ်ယ္ခြင့္ေတြအေပၚမွာ သက္ေရာက္မွဳရွိပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ လြတ္လပ္ခြင့္ (Freedom) ကို ခ်ဳပ္ခ်ယ္ခံရတဲ့ ႏိုင္ငံေတြမွာ တိုင္းသူျပည္သားေတြရဲ႕ မိမိတို႕ ကံၾကမၼာကို ဖန္တီးႏိုင္ခြင့္ စြမ္းရည္ေတြ က်ဆင္းေနတတ္ပါတယ္။ ဒီလို စြမ္းရည္ခ်ိဳ႕တဲ့မွဳဟာလဲ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳ ပါပဲ။

ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳကို အဓိပၸာယ္ဖြင့္ဆိုတဲ့ စတုတၳ cluster ကေတာ့ လူမွဳအသိုင္းအ၀ိုင္းမွ ဖယ္ရွားခံထားရျခင္း (social exclusion) ပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ Social exclusion ဆိုတာမွာ အခြင့္အေရး (လူ႕အခြင့္အေရး၊ ဒီမိုကေရစီအခြင့္အေရး၊ ႏိုင္ငံသားအခြင့္အေရး)၊ အရင္းအျမစ္ (လူ႕စြမ္းအား အရင္းအျမစ္၊ က်န္းမာေရးႏွင့္ ပညာေရးဆိုင္ရာ ႏိုင္ငံေတာ္ ေထာက္ပံ့မွဳ၊ ေစ်းကြက္)နဲ႕ ဆက္ႏြယ္မွဳ (မိသားစု ကြန္ယက္၊ ေထာက္ပံ့ကူညီေရးကြန္ယက္) စတာေတြ ပါ၀င္ပါတယ္။ လူ႕အဖြဲ႕အစည္း အတြင္းမွာ ရွိေနတဲ့ လူတဦးတေယာက္ (သို႕မဟုတ္) အစုအဖြဲ႕တခုဟာ ဒီမိုကေရစီနဲ႕ လူ႕အခြင့္အေရးေတြကို ခံစားခြင့္ မရွိျခင္း၊ အရင္းအျမစ္ေတြ ရွားပါးျခင္း စတာေတြကို ၾကံဳေတြ႕ေနရတယ္ဆိုရင္ ဒါဟာလဲ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳပါပဲ။

ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳဟာ စီးပြားေရး၊ ႏိုင္ငံေရးရာေတြ အေပၚမွာ ရိုက္ခတ္မွဳေတြ ရွိပါတယ္။ ဘယ္လို စီးပြားေရးစနစ္ကို က်င့္သံုးသည္ပဲ ျဖစ္ေစ၊ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳေၾကာင့္ လုပ္အားထုတ္လုပ္မွဳ (labour productivity) ေလ်ာ့နည္းေစႏိုင္ပါတယ္။ အဲဒီအခါမွာ စီးပြားေရးတိုးတက္မွဳ (economic growth) ကို ထိခိုက္ေစပါတယ္။ စီးပြားေရးတိုးတက္မွဳ က်ဆင္းမွဳေၾကာင့္ အလုပ္လက္မဲ့ ျပႆနာကို ျဖစ္ေစႏိုင္ပါတယ္။ အလုပ္လက္မဲ့ျပႆနာေၾကာင့္ ေစ်းကြက္မွာ စားသံုးသူေတြရဲ႕ ေငြေၾကးအသံုးျပဳႏိုင္မွဳ ေလ်ာ့နည္းေစျပီး၊ စီးပြားေရးတိုးတက္မွဳကို ေႏွာင့္ေႏွးေစပါတယ္။

ဒီလို ဆင္းရဲႏြမ္းပါးတဲ့ လူ႕အဖြဲ႕အစည္းဟာ ထုတ္ကုန္အက္တာပရိုက္စ္ေတြမွာ ရင္းႏွီးျမွဳပ္ႏွံမွဳ မလုပ္ႏိုင္တာနဲ႕ physical infrastructure (လမ္းပန္းဆက္သြယ္ေရး၊ စြမ္းအင္)၊ Social Infrastructure (က်န္းမာေရး၊ ပညာေရး၊ ေစ်းကြက္၊ ဘ႑ာေရးစနစ္) စတာေတြမွာ အားနည္းခ်က္ေတြေၾကာင့္ ႏိုင္ငံတကာ ကုန္သြယ္ေရးမွာ အျခားႏိုင္ငံမ်ားနဲ႕ မယွဥ္ျပိဳင္ႏိုင္ပါဘူး။ ဒါဟာ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳရဲ႕ တိုင္းျပည္စီးပြားေရးအေပၚမွာ ရိုက္ခတ္မွဳေတြ ျဖစ္ပါတယ္။

ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳဟာ ႏိုင္ငံေရးရာေတြအေပၚမွာလဲ ရိုက္ခတ္မွဳေတြ ရွိပါတယ္။ လူအမ်ားရဲ႕ ေဒါသစိတ္ ေတြကို ႏွိဳးဆြေပးႏိုင္ျပီး၊ တခါတရံမွာ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳေၾကာင့္ အၾကမ္းဖက္မွဳ (violence) ေတြ ျဖစ္ပြားေစတတ္ပါတယ္။ ဒီလို အၾကမ္းဖက္မွဳေတြဟာ ေယဘုယ်အားျဖင့္ မိသားစုတြင္း၊ အိမ္တြင္းမွာ ျဖစ္တတ္ပါတယ္။ ဒီအခါမွာ မိသားစုတြင္းဆက္ဆံေရးမွာ အားနည္းသူမ်ား (အမ်ိဳးသမီးမ်ားႏွင့္ ကေလးသူငယ္မ်ား၊ သက္ၾကီးရြယ္အိုမ်ား)ဟာ သားေကာင္မ်ား ျဖစ္လာႏိုင္ပါတယ္။ မိသားစုတြင္း အၾကမ္းဖက္မွဳတင္မကပဲ လူ႕အဖြဲ႕အစည္းအတြင္း ပ်ံ႕ႏွံ႕လာတဲ့ အၾကမ္းဖက္မွဳေတြလဲ ရွိပါတယ္။

ဒါတြင္မကပဲ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳဟာ လုယက္မွဳ၊ ဓားျပတိုက္မွဳ၊ ပစၥည္းယူ လူသတ္မွဳ၊ ခိုးယူမွဳ စတဲ့ စာရိတၱပ်က္စီးမွဳဆိုင္ရာ မွဳခင္းေတြရဲ႕ အေျခခံ ျဖစ္ပြားေစေသာ အေၾကာင္းတရားလဲ ျဖစ္ပါတယ္။ ႏိုင္ငံေရးစနစ္ေၾကာင့္ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳကို ျဖစ္ေစသလို၊ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳကလဲ ႏိုင္ငံေရးမတည္ျငိမ္မွဳေတြနဲ႕ စစ္ပြဲေတြကို ျပန္ျဖစ္ေစျပီး၊ သံသရာလည္ ေနတတ္ပါတယ္။

ဒါေၾကာင့္ ကမၻာ့ဖြံ႕ျဖိဳးတိုးတက္ေရး၊ သက္ဆိုင္ရာႏိုင္ငံအလိုက္ ႏိုင္ငံေရးတည္ျငိမ္ေရး၊ စီးပြားေရးဖြံ႕ျဖိဳးတိုးတက္ေရး၊ လူေနမွဳဘ၀ ျမင့္မားေရး စတာေတြအတြက္ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳ ေလွ်ာ့ခ်ေရးဟာ အလြန္ပဲ အေရးၾကီးပါတယ္။ ဒီလို ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳ ေလွ်ာ့ခ်ႏိုင္ေရးအတြက္ ၀င္ေငြျမင့္မားမွဳ၊ ရုပ္၀တၳဳပစၥည္းတိုးတက္မွဳ စတာေတြအျပင္၊ စီးပြားေရး၊ လူမွဳေရး၊ ႏိုင္ငံေရးလြတ္လပ္ခြင့္ အျပည့္အ၀ရွိေသာ social institutions မ်ား ေပၚထြက္လာဖို႕ လိုအပ္လွပါေၾကာင္း ေရးသားတင္ျပအပ္ပါတယ္။

ခင္မမမ်ိဳး (၅၊ ၆၊ ၂၀၁၁)


ရည္ညြန္းကိုးကား။ ။

Korten, D. (1995) When Corporations Rule the World, Kumarian Press, San Francisco
Sen, A. (1985) Commodities and Capabilities, North Holland, Amsterdam
World Bank (1990) World Development Report, The World Bank, Washington DC.